1471 Bitwa pod Brunkebergiem

Sytuacja polityczna w Szwecji po śmierci Karola VIII Knutssona (Bonde) w maju 1470 r. nie była stabilna. Król Danii, Chrystian I, wysuwał pretensję do szwedzkiego tronu. Jego dążenia wsparli możni, którzy opuścili kraj z przyczyn politycznych. Poszczególne prowincje i grupy możnych stanęły przeciw sobie. Już w 1470 r. Duńczycy planowali atak na Szwecję. Chrystian I zawarł także układ z Hanzą, którego efektem była blokada handlowa Szwecji.

Św. Jerzy walczy ze smokiem, wyk. Bernt Notke, Storkyrkan, 1489 r., fot. zbigur


Chrystian I zdecydował się dochodzić swoich praw do Szwecji zbrojnie. Regent Sten Sture i stronnicwo Axelssonów nie chciało przywrócenia unii. W sierpniu 1471 r. flota duńska przypłynęła do Sztokholmu i zakotwiczyła przy Valmundsön (współ. Djurgården). Wojska duńskie zeszły na ląd i rozłożyły się obozem.

Rozpoczęto rozmowy i zawarto zawieszenie broni. Król duński zwiększył jednak swoje żądania. W tej sytuacji Sten Sture wyjechał, aby uzyskać wsparcie od mieszkańców prowincji, w których Chrystian I był niepopularny, m.in. w Dalarna i Bergslagen. Wojsko zbierano w różnych częściach kraju, także w prowincjach południowych i na Gotlandii. Na wiadomość o tym król duński nakazał założenie umocnionego obozu na Norrmalmie.

W tym czasie siły Stena Sture, wspieranego przez Arvida Trolle, kierowały się w stronę Sztokholmu. Regent postawił Chrystianowi I ultimatum. Konflikt mógłby zostać rozwiązany drogą pokojową jedynie pod warunkiem wycofania sił króla duńskiego. Chrystian I odmówił i obie strony szykowały się do walki.

Źródła

Bitwa na wzgórzu Brunkeberg została opisana przez kilku autorów, których relacje nie pokrywają się ze sobą w pełni. Trudno odtworzyć wszystkie szczegóły starcia, jednak jest to pierwsza większa bitwa w historii Szwecji, której przebieg znamy w miarę dokładnie.

Do najważniejszych źródeł należy Sturekrönikan i dzieło Olausa Petri Svenska krönika. Istnieje także ballada o bitwie, której wartość źródłowa jest niepewna.

Relacja o bitwie zamieszczona w Sturekrönikan znajduje się w jej części spisanej w końcu lat 80. XV w. prawdopodobnie w klasztorze franciszkanów na Riddarholmie. Kronika została spisana na zamówienie Stena Sture Starszego i przedstawia regenta jako bohatera. Przypuszcza się też, że niektórzy franciszkanie z Riddarholmen mogli być naocznymi świadkami starcia.

Svenska krönika Olausa Petri powstała pod koniec lat 40. XVI w. W jej starszej wersji przebieg bitwy jest oparty na Sturekrönikan, jednak w późniejszej redakcji tekst został napisany przez Olausa Petri na nowo, w oparciu o inne przekazy. Według hipotezy historyka Gunnara Westina miał się on oprzeć na niezachowanym przekazie spisanym w kręgu arcybiskupa Jakoba Ulfssona, który w 1471 r. starał się doprowadzić do zawarcia porozumienia między Stenem Sture a królem Chrystianem I. Z tego powodu przekaz był bardziej obiektywny, niż Sturekrönikan (Ericson i in. 2003, s. 27).

Kilka dni przed bitwą doszło do spotkania arcybiskupa ze Stenem Sture, którego armia przeciągała pod murami zamku biskupiego Stäket. Regent nie zgodził się na podjęcie rokowań z Chrystianem I i ruszył dalej w kierunku Sztokholmu. Według Sturekrönikan nadciągające wojsko Sturów było w dobrym nastroju. Śpiewano pieśń krzyżowców i pieśń o św. Jerzym (Andersson 1967, s. 91).

Bitwa

10 października 1471 r., kiedy dzwony kościelne w mieście wybiły godzinę 11, siły regenta nadciągnęły od północnego zachodu w kierunku wzgórza Brunkeberg. Łącznie siły obu stron liczyły po 2000 do 3000 ludzi. Według jednego z opisów atak szwedzki rozpoczął się w trzech różnych punktach: z północnego zachodu przez siły główne, wycieczką z miasta oraz przez oddział Nilsa Sture, który przybył „od tyłu Brunkebergu z lasu, z wieloma ludźmi” (Andersson 1967, s. 91).

Wojska Chrystiana I były podzielone na dwie części i zajmowały dogodne pozycje na wzgórzu, umocnionym koszami wypełnionymi piaskiem i kamieniami. Król duński skierował jeden oddział do osłony swej floty, drugi oddział został rozmieszczony przy klasztorze św. Klary, gdzie miał nie dopuścić do połączenia sił lojalnych wobec regenta pozostających w obrębie murów miasta, a siłami głównymi.

Wojska Chrystiana I odparły pierwszy atak. W pierwszej fazie bitwy kula zraniła Chrystiana I w usta. Zakrwawiony król został przeniesiony na jeden ze swoich okrętów. Pozbawione jego osobistego dowództwa oddziały wyszły przed zajmowane umocnienia, aby spotkać atakujących w otwartym polu. Wówczas doszło do rozstrzygnięcia. Po zaciętej walce szyk duński został złamany i wojska Chrystiana I rzuciły się do ucieczki w stronę okrętów.

Oddziały królewskie poniosły ciężkie straty. Po krótkiej walce zmuszono do ucieczki także te oddziały, które pozostały za umocnieniami. Pod uciekającymi zawalił się uprzednio podcięty przez mieszczan most i wielu z nich utonęło. Według późniejszej legendy nad walczącymi Szwedami ukazał się płonący miecz św. Eryka. Sten Sture odniósł zwycięstwo, a Chrystian I odpłynął ze swoimi okrętami do Danii.

Bezpośrednie następstwa

W najbliższym czasie Sten Sture zdobył pozostające w ręku przeciwnika zamki. Dawni zwolennicy programu Rady, na czele z arcybiskupem Jakobem Ulfssonem, wstawili się za chłopami z Upplandu, walczącymi pod Brunkebergiem po stronię Chrystiana I.

Zwycięstwo pod Brunkebergiem wzmocniło pozycję Stena Sture. Wielu możnych, którzy stali dotąd po stronie unii, zmieniło stronę.

  1. Wjazd Stena Sture Starszego do Sztokholmu, mal. Georg von Rosen, 1864 r., Nationalmuseum (Wikimedia Commons)

Znaczenie

W tradycji przekazanej przez średniowiecze bitwa pod Brunkebergiem długo była uważana w historiografii za narodowe zwycięstwo Szwedów nad Duńczykami. Rzeczywistość była jednak bardziej złożona. Bitwa została stoczona pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami unii. Po stronie Chrystiana I opowiedział się ród Oxenstierna i chłopi z Upplandu (nazywani „drwalami”), zaś po stronie Stena Sture stanął ród Axelssonów i górnicy z Dalarna. Wielu współczesnych badaczy uważa, że był to doraźny sojusz poszczególnych grup możnych i prostej ludności. Sojusze tego typu były dość niestabilne w tym okresie. Wspierano to ugrupowanie, które zapewniało najlepsze zabezpieczenie własnych, często doraźnych interesów.

Zwraca się też uwagę na odmienność interesów poszczególnych dzielnic kraju, jako na podłoże podziału wewnątrz społeczeństwa szwedzkiego. Główna linia podziału nie przebiegała pomiędzy Szwecją a Danią, lecz między zwolennikami i przeciwnikami unii, między górnikami z Dalarna, chłopami z Götaland i mieszczanami sztokholmskimi oraz częścią możnych i szlachty a stanami na południu, dla których ważne było zacieśnianie stosunków szwedzko-duńskich. Nie neguje się jednak znaczenia bitwy na Brunkebergu dla rozwoju świadomości narodowej w Szwecji. Znamienne jest to, że kilka dni po bitwie zniesiono dawne prawo, według którego w miastach o mieszanej ludności połowę rady stanowili Niemcy. Zastąpiło je prawo zamykające cudzoziemcom dostęp do urzędów miejskich. Dążenia narodowe pojawiły się też w staraniach o utworzenie uniwersytetu w Uppsali (1477).


Wybrana literatura

Źródła

Sturekrönikan.

Opracowania

Andersson Ingvar, Dzieje Szwecji (Warszawa: PIW 1967).
Ericson Wolke Lars, Hårdstedt Martin, Iko Per, Sjöblom Ingvar, Åselius Gunnar, Svenska slagfält (Stockholm: Wahlström&Widstrand 2003).
Larsson Olle, Marklund Andreas, Svensk historia (Lund: Historiska Media 2012).



Kategorie:Artykuły, Bitwy, Historia Danii, Historia Szwecji, Średniowiecze

Tagi: , , , ,

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: