Karol X Gustaw (1622–1660)


Król Szwecji (1654–1660)
Ur. 8 listopada 1622 r., Nyköping (Nyköpingshus)
Zm. 13 lutego 1660 r., Göteborg, pochowany 4 listopada 1660 r. w kościele na Riddarholmen

SC3A9bastien_Bourdons-Karl_X_Gustav

Karol X Gustaw, mal. S. Bourdon, 1652 lub 1653 r. (Wikimedia Commons)

Karol X Gustaw Wittelsbach, szw. Karl X Gustav (1622–1660), król Szwecji (1654–1660). Pierwszy przedstawiciel dynastii palatyńskiej (Pfalz-Zweibrücken), gałęzi rodu Wittelsbachów, panującej w Szwecji w latach 1654–1720. Ojciec Karola XI (1655–1697).

Życiorys

Urodził się 8 listopada 1622 r. na zamku Nyköpingshus jako syn hrabiego palatyna Pfalz-Zweibrücken-Kleeburg Jana Kazimierza Wittelsbacha (1589–1652) i Katarzyny Wazówny (1584–1638), córki Karola IX Wazy.

Zmarł na zapalenie płuc 13 lutego 1660 r. w Göteborgu. Uroczyście pochowany 4 listopada 1660 r. w kościele na Riddarholmen w Sztokholmie.


Kalendarium[1]

1622
  • 8 listopada urodził się na zamku w Nyköping
1634
  • styczeń przenosi się ze zamku w Stegeborg na dwór królewski
1638
  • luty rozpoczyna studia w Uppsali
  • maj 1638­–wrzesień 1640 odbywa podróż (grand tour) po Europie Zachodniej; najdłużej przebywa w Paryżu na dworze Ludwika XIII; podróżuje po Francji, Szwajcarii i Niemczech, odwiedza Londyn
1642
  • 4 października przybywa do Niemiec jako ochotnik do armii Lennarta Torstensona (wojna trzydziestoletnia)
  • 23 października uczestniczy w bitwie pod Lipskiem
1643
  • czerwiec mianowany rotmistrzem w regimencie przybocznym Torstensona
  • październik pułkownik w kurlandzkim regimecie kawalerii
1644
  • 8 grudnia królowa Krystyna obejmuje rządy w Szwecji
1645
  • 24 luty uczestniczy w bitwie pod Jankowem
  • 19 grudnia powrót do Sztokholmu
1647
  • 10 marca na swoje utrzymanie otrzymuje nadania w Södermanlandzie
1648
  • 23 maja otrzymuje nominację na generalisimussa armii szwedzkiej w Niemczech
  • 24 września przejmuje naczelne dowództwo armii szwedzkiej pod Pragą
  • październik zawarcie pokoju westfalskiego; koniec wojny trzydziestoletniej
1649
  • 10 marca wybrany przez riksdag następcą tronu szwedzkiego
  • kwiecień 1649–wrzesień 1650 jako naczelny wódz armii szwedzkiej przebywa w Niemczech
1650
  • 9 października wybrany przez riksdag dziedzicznym księcięm Szwecji
1651
  • 7 lutego otrzymuje jako nadanie Olandię
  • sierpień przeprowadza się do zamku Borgholm na Olandii
  • 7 sierpnia królowa Krystyna informuje po raz pierwszy Radę Królestwa o swoim zamiarze abdykacji
1652
  • 2 czerwiec otrzymuje w nadanie Gotlandię
1654
  • 13 lutego królowa Krystyna informuje po raz drugi Radę Królestwa o zamiarze abdykcji
  • 6 czerwca abdykacja królowej Krystyny; koronacja Karola X Gustawa w katedrze w Uppsali na króla Szwecji
  • 24 października poślubił w Sztokholmie Jadwigę Eleonorę z Holstein-Gottorp
  • 12 grudnia otrzymuje zgodę Rady Królestwa na wojnę z Rzecząpospolitą
1655
  • marzec–czerwiec obrady riksdagu w Sztokholmie
  • 9 lipca wypływa z Dalarö do Wołogoszczy
  • 11 lipca armia szwedzka pod dowództwem feldmarszałka Arvida Wittenberga wkracza z Pomorza w granice Rzeczypospolitej. Rozpoczyna się potop szwedzki
  • 29 sierpnia wojska szwedzkie zajmują Warszawę
  • 9 października zajęcie Krakowa
  • 24 listopada narodziny następcy tronu Karola (XI)
1656
  • 7 stycznia traktat szwedzko-brandenburski w Królewcu
  • 7 maja Rosja wypowiada wojnę Szwecji
  • 18–20 lipca bitwa pod Warszawą
  • 21 listopada traktat w Radnot
1657
  • 5 czerwca Dania wypowiada wojnę Szwecji
  • 25 czerwca wymarsz wojsk Karola X Gustawa z Polski w kierunku Danii
1658
  • 30 stycznia przeprawa przez zamarznięty Mały Bełt
  • 6–11 luty przeprawa po lodzie z Fionii na Zelandię
  • 18 luty podpisanie preliminarii pokojowych między Szwecją i Danią w Tåstrup
  • 27 luty pokój w Roskilde. Szwecja osiąga największy zasięg terytorialny w swojej historii
  • kwiecień–maj uczestniczy w zjeździe stanów w Göteborgu
  • 8 sierpnia rozpoczyna drugą wojnę z Danią lądując w Korsør
  • 29 października bitwa morska na wodach Sundu między flotą szwedzką i holenderską
1659
  • 11 luty nieudana próba zdobycia szturmem Kopenhagi
  • 14 listopada bitwa pod Nyborgiem
1660
  • 4 stycznia otwiera riksdag w Göteborgu
  • 13 lutego Karol X Gustaw umiera po krótkiej chorobie pozostawiając testament.

Rodzina i potomstwo

24 października 1654 r. poślubił w Sztokholmie Jadwigę Eleonorę z Holstein-Gottorp (szw. Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp; 1636–1715), córkę księcia holsztyńskiego na Gottorpie Fryderyka III (Holstein-Gottorp; 1597–1659) i Marii Elżbiety saskiej (1610–1684). Z tego małżeństwa pochodził ich jedyny syn:

  • Karol XI (1655–1697), król Szwecji (1660–1697).

Ze związków pozamałżeńskich Karola X Gustawa pochodzili:

  • Carolus Wenzeslaus Jankoffsky (ur. ok. 1643)
  • Gustaf Carlson (1647–1708), hrabia i wojskowy, jego matką była Märta Allertz
  • Nils Carlsson (ur. 1648)
  • Samuel Carlsson (zm. 1691 r.)
  • Anna Carlsdotter.

Wybrana literatura

  • Asker Björn, Karl X Gustav: En biografi (Lund: Historiska Media 2009).
  • Dahlgren Stellan: Karl X Gustav [w:] Svenskt biografiskt lexikon, Bd 20 (1973–75).
  • Nordisk familjebok (1910) Karl X Gustav.

Przypisy

[1] Daty dzienne według używanego w Szwecji do 1753 r. kalendarza juliańskiego.



Kategorie:Biogramy, Nowożytność

Tagi: ,

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: