W początkowym okresie swoich rządów Gustaw Waza kontynuował wobec Kościoła politykę Stena Sture Młodszego, żądając m.in. wpływu na obsadzanie najwyższych stanowisk kościelnych oraz dążąc do przejęcia zamków biskupich.
Wraz z pokonanymi Duńczykami z kraju uszli skompromitowani współpracą z nimi biskupi. Z tego powodu duża liczba biskupstw w latach 1522–1523 była nieobsadzona. Wyboru nowych biskupów dokonywano za zgodą Gustawa Wazy. Były to osoby wierne wcześniej Stenowi Sture Młodszemu lub jemu samemu. Kiedy np. nowy biskup Strängnäs przejął w 1523 r. zamek biskupi Tynnelsö, musiał jednocześnie złożyć zapewnienie, że zamek, jak i inne posiadłości biskupie pozostaną do dyspozycji regenta (Gustawa Wazy).
Pozycja nowo obranych biskupów wobec władzy świeckiej była zdecydowanie słabsza, niż ich poprzedników. Przede wszystkim zostali oni wyznaczeni i wybrani, a nie otrzymali swojego urzędu biskupiego w Rzymie. Zabrakło także tradycyjnego przywódcy episkopatu szwedzkiego, arcybiskupa Uppsali. Na urząd ten został obrany w 1523 r. Johannes Magnus. Niedługo przed objęciem godności arcybiskupiej otrzymał on od papieża zadanie wytępienia herezji luterańskiej w Szwecji. Papież nie zatwierdził jego obioru i Johannes Magnus stał się zależny od władzy świeckiej. W 1526 r. został on wysłany przez Gustawa Wazę do Polski, gdzie prowadzić negocjację w sprawie małżeństwa króla szwedzkiego z córką króla Zygmunta Starego, księżniczką Jadwigą. Rozmowy przeciągnęły się, w tym czasie przeprowadzono w Szwecji reformację. Arcybiskup Uppsali nie powrócił już do swojej ojczyzny. Na czele episkopatu szwedzkiego stanął Hans Brask, biskup Linköping.
W tym czasie ruch reformacyjny w Europie stawał się coraz silniejszy. W otoczeniu Gustawa Wazy znaleźli się dwaj główni rzecznicy reformacji luterańskiej w Szwecji w osobach Olausa Petri i Laurentius Andræ.
Olaus Petri był nauczycielem w szkole katedralnej w Strängnäs. W 1524 r. przeniósł się do Sztokholmu, gdzie objął stanowisko pisarza miejskiego i kaznodziei w Storkyrkan. Laurentius Andræ był archidiakonem w katedrze w Strägnäs. W 1523 r. został sekretarzem Gustawa Wazy. Do Sztokholmu przybył także w tym czasie Nikolaus Stecker „pierwszy proboszcz ewangelicki”.
Relacje Gustawa Wazy z rzecznikami reformacji luterańskiej w Szwecji były początkowo ostrożne. Politykę króla w tym okresie w sprawach religijnych cechowała ostrożność. Miał on na względzie m.in. konserwatyzm religijny chłopstwa. Jednak był on gotowy wykorzystać idee reformacyjne do decydującej rozprawy z Kościołem, od którego domagał się wsparcia finansowego na potrzeby państwa. Skarb państwa był prawie pusty, nadwyrężony wydatkami związanymi z wojną z Chrystianem II, walką z Sørenem Norby, kampanią na Gotlandii oraz spłatą pożyczki zaciągniętej w Lubece. Szczególnie kosztowne były zaciągnięte w czasie wojny z Chrystianem II i nadal utrzymywane po jej zakończeniu formacje landsknechtów. Środki na ich utrzymanie pochodziły w znacznej mierze ze sum wpłacanych przez Kościół.
W latach 1522–1523 Kościół był zmuszony przekazać państwu sporą sumę (tzw. „silverhjälpen”) na spłatę długu zaciągniętego w Lubece. Największą część tej kwoty przekazano w formie srebrnych przedmiotów liturgicznych. Na skargi podnoszone przez władze kościelne, szczególnie biskupa Hansa Braska, Gustaw Waza odpowiadał, że jest to jedynie pożyczka, która zostanie Kościołowi spłacona w odpowiednim czasie. Powoływał się przy tym na regenta Stena Sture Młodszego, który także wymagał pomocy finansowej od Kościoła na rzecz państwa. Jednak żądania Gustawa Wazy były zdecydowanie większe i egzekwowano je bardziej konsekwentnie.
W 1524 r., wobec skarg ze strony przedstawicieli Kościoła, Laurentius Andræ uzasadnił żądania królewskie zgodnie z doktryną luterańską, że dobra kościelne są wspólną własnością ludu. Na tej podstawie domagano się od Kościoła kolejnych świadczeń finansowych. Kampania na Gotlandii została sfinansowana m.in. przez tą część dziesięciny, która była przeznaczona na utrzymanie Kościoła. W 1526 r. na zjeździe w Vadstena podjęto decyzję przejęcia na rzecz państwa 2/3 części całej dziesięciny oraz podatek kościelny w wysokości 15 000 marek z uzasadnieniem, że lepiej jest obciążyć Kościół, niż ludność kraju.
Na zjeździe w Vadstena w 1526 r. zdecydowano także o przejęciu dóbr klasztoru Gripsholm, który został ufundowany przez Stena Sture Starszego. Gustaw Waza występował jako spadkobierca Sturów, twierdząc, że donacja została dokonana wbrew woli jego ojca, Erika Johanssona (Vasa). Dodatkowo powoływał się także na późnośredniowieczny postulat arystokracji świeckiej, że ziemia należąca do niej nie może przejść w posiadanie Kościoła. W ten sposób ukazał przed szlachtą możliwość, że ziemia nadana kiedyś przez ich przodków instytucjom kościelnym może ulec rewindykacji.
Wybrana literatura
- Den Svenska Historien. Band 4 Gustav Vasa. Riket formas (Stockholm: Bonnier 1992).
- Rosén Jerker, Svensk historia. Tiden före 1718 (Lund: Esselte Studium, 4:e uppl. 1978).
Kategorie:Artykuły, Historia Szwecji, Nowożytność
zbigur.org 
Dodaj komentarz